Je gewicht stagneert tijdens je cut: de vier oorzaken op volgorde
Een weegschaal die een of twee weken stilstaat betekent bijna nooit dat je vetverlies is gestopt. Er zijn vier oorzaken, en dit is de volgorde waarin we ze bij onze atleten nakijken. Je meet te kort, want een enkele week zegt niets over een curve die per dag een kilo op en neer schuift. Je houdt vocht vast dat het verlies op de weegschaal maskeert. Je tekort is weggelekt in porties en happen die niet in je log staan. Of je dagverbruik is meegezakt met je lichaamsgewicht. Pas wanneer drie weekgemiddelden naast elkaar vlak liggen en je eiwitinname en je werkgewichten staan, is er een echt plateau, en dan verlaag je met 150 tot 200 kcal of zet je er dagelijkse stappen bij. Snijden na een stilstaande week is de duurste fout: je zakt in een maand driehonderd calorieen zonder te weten welke verlaging iets deed.
De volgorde hieronder is geen rangschikking op ernst maar op hoe vaak we ze zien. De eerste twee verklaren het merendeel van de stilstand waar atleten mee binnenkomen, en bij allebei is calorieen schrappen precies de verkeerde reactie.
Wat we bij onze eigen atleten zien
Stilstand is de meest gemelde klacht in onze wekelijkse check-ins, en in de meeste gevallen gaat het om een meting en niet om een plateau.
Uit onze check-ins. Van de meldingen van stilstand die bij ons binnenkomen gaat ruwweg de helft over een periode van zeven tot tien dagen, dus over een enkel weekgemiddelde of zelfs over losse dagen. Leggen we daar drie weken naast elkaar, dan loopt de curve in het merendeel van die gevallen gewoon door in het tempo dat is afgesproken. Van de meldingen die na drie weken overblijven komt het grootste deel uit voeding die niet volledig is gelogd, bijna altijd in het weekend, en een kleiner deel uit een verbruik dat na acht tot tien weken tekort is meegezakt. Een atleet die na een stilstaande week zelf verlaagt, zit vier weken later gemiddeld twee verlagingen verder zonder dat zijn curve sneller loopt, en met gezakte herhalingen in zijn logboek.
Dat is geen gecontroleerde vergelijking, maar het verklaart wel waarom onze eerste vraag bij stilstand nooit over calorieen gaat. Hij gaat over de meetperiode.
Oorzaak een: je meetperiode is te kort
Je lichaamsgewicht beweegt per dag met honderden grammen tot ruim een kilo op darminhoud, zoutinname, koolhydraten en vocht. Dat is ruis van dezelfde orde van grootte als het vetverlies dat je in een hele week verwacht: een atleet van 90 kilo op 0,75 procent per week mikt op 675 gram. Een week waarin de ruis toevallig de verkeerde kant op staat, laat van dat verlies niets zien.
Die ruis is bovendien niet willekeurig over de week verdeeld. Orsama en collega's volgden tachtig volwassenen met in totaal 4.657 dagelijkse wegingen en vonden een patroon dat op groepsniveau terugkwam: het gewicht lag hoger aan het begin van de week, op zondag en maandag, en zakte gedurende de werkweek. De stijging begon op zaterdag en de daling op dinsdag. In hun analyse uit 2014 was dat patroon het sterkst bij de mensen die afvielen of hun gewicht hielden. Die deelnemers waren geen krachtsporters in een cut, dus de hoogte van de uitslagen is niet over te zetten; wat blijft staan is dat een verschil tussen zaterdag en dinsdag normaal is en geen informatie over je vetverlies bevat.
Daar volgen drie afspraken uit die bij ons niet onderhandelbaar zijn. Je weegt elke ochtend onder dezelfde omstandigheden, na het toilet en voor het ontbijt. Je vergelijkt weekgemiddelden en nooit losse dagen. En je trekt pas een conclusie uit drie weekgemiddelden naast elkaar, omdat twee weken te weinig zijn om een richting van ruis te onderscheiden.
Oorzaak twee: vocht maskeert het verlies
Vetweefsel verdwijnt geleidelijk, maar het vocht in je lichaam verschuift in dagen. Daardoor kan er onder een vlakke weegschaal gewoon vet af zijn gegaan terwijl er een vergelijkbare hoeveelheid vocht bij is gekomen.
De grootste bron daarvan is je glycogeenvoorraad. Murray en Rosenbloom zetten in hun overzicht uit 2018 uiteen dat elke gram opgeslagen glycogeen met minstens drie gram water wordt vastgehouden, en dat het snelle gewichtsverlies bij een koolhydraatarm dieet voor het grootste deel uit dat water bestaat dat via de urine verdwijnt. Dat werkt ook de andere kant op. Een weekend met meer koolhydraten, een refeed, een avond met meer zout, of een week waarin je je koolhydraten rond je training hebt opgehoogd, levert een kilo op de weegschaal op die niets met vetweefsel te maken heeft.
De tweede bron zien we terug na ongebruikelijk zware weken: een nieuw programma, of een week met extra volume. Het gewicht staat dan een week of twee stil en zakt daarna in een paar dagen door. Wij lezen dat als vochtretentie rond belast weefsel, maar dat is onze lezing van onze eigen data en geen gemeten mechanisme, dus we hangen er geen getal aan.
Praktisch streep je de vochtverklaringen weg voor je iets aan je voeding verandert: een weekend met andere voeding, een reis, een zoutrijke maaltijd, een zware trainingsweek, een verandering in je koolhydraten. Zit een daarvan in de periode van stilstand, dan is de juiste reactie nog een week meten.
Oorzaak drie: je tekort is weggelekt
Als de meting klopt en de vochtverklaringen zijn weggestreept, is de volgende vraag of je tekort nog bestaat. Niet of je het hebt ingesteld, maar of je het werkelijk eet.
Hoe groot het verschil tussen die twee kan worden is het bekendst uit het onderzoek van Lichtman en collega's. Zij onderzochten 224 mensen met obesitas die niet afvielen, en bekeken bij een groep van tien met een geschiedenis van dieetresistentie zowel het werkelijke energieverbruik als de werkelijke inname. Hun verbruik en hun rustmetabolisme lagen binnen vijf procent van wat op grond van hun lichaamssamenstelling werd voorspeld; er was dus niets mis met hun verbranding. Wat er wel was: in hun artikel uit 1992 rapporteerden die deelnemers gemiddeld 47 procent minder voeding dan ze werkelijk aten en schatten ze hun lichamelijke activiteit 51 procent te hoog in.
Die deelnemers zijn niet onze doelgroep en die 47 procent is niet het getal dat bij een getrainde atleet hoort. De richting is wel dezelfde, en bij een tekort van vierhonderd calorieen is een afwijking van tien procent al genoeg om de hele cut stil te zetten. De plekken waar het bij onze atleten weglekt zijn bijna altijd dezelfde: olie in de pan, rijst en pasta die gewogen worden na het koken terwijl de waarde in de app voor droog product geldt, sauzen en dressings, happen tijdens het koken, drank, en een weekend dat buiten het log valt.
De test is eenvoudig en kost een week. Weeg zeven dagen aaneengesloten alles wat je binnenkrijgt, inclusief het weekend en inclusief wat je staand uit de pan eet. Komt je gemiddelde daarmee hoger uit dan je dacht, dan is de oorzaak gevonden en hoef je je plan niet aan te passen maar je uitvoering.
Oorzaak vier: je verbruik is meegezakt
Een cut die lang genoeg duurt verandert de rekensom waarop hij is gebouwd. Je weegt minder en verbruikt daardoor minder in rust, het verplaatsen van een lichter lichaam kost minder energie, en je beweegt onbewust minder zodra je minder eet. Trexler en collega's beschrijven in hun overzicht uit 2014 dat het totale dagverbruik tijdens gewichtsverlies consistent daalt, en dat die daling vaak groter is dan je op grond van de verloren massa zou voorspellen. In de door hen besproken studies bleef het verbruik voor een vaste hoeveelheid werk onder het uitgangsniveau, ook wanneer er extern gewicht werd toegevoegd om het oude lichaamsgewicht na te bootsen.
Praktisch is dat de enige van de vier oorzaken waarbij je tekort werkelijk kleiner is geworden. Het antwoord is dan niet een grote verlaging, maar een kleine aanpassing of juist een onderbreking. Staat je gewicht stil terwijl je herhalingen twee weken op rij zakken, dan heeft een week op onderhoud meer effect dan nog eens tweehonderd calorieen eraf. Hoe je je tekort opnieuw zet en wanneer zo'n onderbreking aan de beurt is, staat in droogtrainen.
De vier stappen, in volgorde
- Reken drie weekgemiddelden uit. Zeven ochtendwegingen per week, dezelfde dagindeling, en vergelijk de gemiddelden onderling. Liggen ze niet alle drie vlak, dan loopt je cut en is er niets te veranderen.
- Streep de vochtverklaringen weg. Weekend met andere voeding, reis, zoutrijke maaltijden, een zware of nieuwe trainingsweek, een verandering in je koolhydraten. Vind je er een, meet dan nog een week.
- Weeg zeven dagen alles. Inclusief weekend, olie, drank en happen. Dit is de stap die de meeste stilstand verklaart en die de meeste mensen overslaan omdat ze denken dat hun log al klopt.
- Pas dan verlagen, en aan een knop. 150 tot 200 kcal eraf, of 1.500 tot 2.000 stappen per dag erbij. Niet allebei, want dan weet je over drie weken niet welke van de twee het deed.
Die volgorde weegt zwaarder dan de losse stappen. Wie bij stap vier begint, verlaagt op grond van ruis en komt op een dagtotaal uit dat te laag is om op te trainen, terwijl het echte probleem nooit is aangeraakt.
Wanneer stilstand geen dieetprobleem is
Er is een situatie waarin je de vier stappen overslaat. Staat je gewicht stil, zakken je werkgewichten, slaap je slechter en is je zin om te trainen weg, dan is je tekort niet te klein maar te lang. Een week op onderhoud met je eiwit gelijk en je volume ongeveer gehalveerd zet dat beeld in de meeste gevallen binnen tien dagen recht.
Dat is ook het punt waarop zelf blijven sturen weinig meer oplevert, omdat je dan vier variabelen tegelijk beoordeelt op een curve die ruis bevat. Wat die begeleiding bij ons inhoudt staat op onze pagina over droogtrainen.
Wat je bij stilstand niet doet
- Reageren op een week. Een enkel weekgemiddelde bevat te veel ruis om een beslissing op te baseren.
- Twee knoppen tegelijk verzetten. Calorieen omlaag en cardio omhoog in dezelfde week levert een maand later een cut op waarvan je de oorzaak van de beweging niet kent.
- Het weekend buiten je log houden. Twee dagen van de zeven bepalen bijna dertig procent van je weekgemiddelde.
- Je eiwit laten meezakken. Verlaag je je inname door overal wat af te halen, dan gaat er ook eiwit weg, en dat is de post die je spiermassa vasthoudt.
- Van programma wisselen. Je logboek is je enige instrument om vetverlies van spierverlies te onderscheiden, en dat werkt alleen wanneer de oefeningen gelijk blijven.
Wil je weten waarom jouw cut stilstaat?
Bij New Breed kijken we eerst naar je meetperiode en je uitvoering voordat er een calorie af gaat, en sturen we daarna bij op je weekgemiddelde en je krachtlogboek. Je hoort wat er verandert, wanneer, en op grond van welk cijfer.
Bronnen
- Orsama AL, Mattila E, Ermes M, van Gils M, Wansink B, Korhonen I. Weight rhythms: weight increases during weekends and decreases during weekdays. Obes Facts. 2014;7(1):36-47. PMID 24504358
- Murray B, Rosenbloom C. Fundamentals of glycogen metabolism for coaches and athletes. Nutr Rev. 2018;76(4):243-259. PMID 29444266
- Lichtman SW, Pisarska K, Berman ER, et al. Discrepancy between self-reported and actual caloric intake and exercise in obese subjects. N Engl J Med. 1992;327(27):1893-1898. PMID 1454084
- Trexler ET, Smith-Ryan AE, Norton LE. Metabolic adaptation to weight loss: implications for the athlete. J Int Soc Sports Nutr. 2014;11:7. doi:10.1186/1550-2783-11-7
Over de auteur
Shandor de Prouw, Oprichter en hoofdcoach, New Breed Coaching. Meer over het team.